Menü İcon

Esin Aybar: DEHB’de Ebeveyn ve Çocuk Birlikte Eğitilmeli

Ülkemizde her 20 çocuktan birinin Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite bozukluğu olduğu, aynı zamanda her 20 ebeveynden birinin de aynı özellikler sahip olduğu belirtiliyor.

Röportaj Gazetesi

Esin Aybar: DEHB’de Ebeveyn ve Çocuk Birlikte Eğitilmeli

Bunun önlenmesi için çocukların ebeveynlerle birlikte eğitilmesi gerektiğini vurguluyan öğrenci koçu Esin Aybar ile yapmış olduğumuz söyleşiyi beğenerek okuyacağınızı umuyoruz. İyi okumalar

DEHB NEDİR?

DEHB “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu” anlamına gelir. Bu durum yapısal bir farklılıktır. DEHB’li kişilerin beyinleri diğer beyin daha farklı yapılanmıştır. Bu da kişilerin bir takım yönetsel becerilerinin az veya hiç gelişmemesine ancak öte yandan başarılı yaşantının olmazsa olmaz davranış kalıplarını çoktan uygulayabilen bireylerin yaşadığı bir durumdur.

DEHB’Lİ OLDUĞUMUZU NASIL ANLARIZ, NE TİP DAVRANIŞLAR BİZİ ELE VERİR?

DEHB kendi aslında bebeklik çağından itibaren göstermeye başlar. Bebeklerde kendini düzensiz uyku, düzensiz yemek, mide-bağırsak problemleri, kolay sinirlenme hali, sürekli oyalanma ihtiyacı (uyaran ihtiyacı), huzursuzluk olarak gösterir. Çocukluk çağında özellikle zorlayıcı okul şartları ile daha belirginleşir. Ödev başına oturmada güçlük, ödevleri erteleme, tamamlayamama, okul veya ev eşyalarını kaybetme, sırasını bekleyememe, söz kesme, gibi davranışlarla kendini gösterir. Bu çocuklar aynı zamanda ebeveynleri tarafından tembel olarak etiketlenirler. Çünkü bu çocuklar görevleri ve ödevleri organize etme, planlama konusunda becerileri sahibi olmadıkları için bu tip işleri genellikle erteleme, umursamama eğiliminde olurlar. Aslında bu onların tembel oldukları için değil bu işleri, bizler için ne kadar basit olsa da, nasıl yapacaklarını bilememekten kaynaklanır. Bebeklik ve çocukluk döneminde olduğu gibi ergenlik döneminde de aynı durumlarla DEHB seyrini sürdürür. Bu çocuklarda organize olamama ve genel olarak yaşamlarının her alanına yayılmış bir dağınıklık içinde yaşarlar. Odaları, çalışma alanları, çekmeceleri de yaşam tarzları gibi dağınıktır. Yetişkin dönemde de çocuklarda ve ergenlerde görülen bu durumlar devam eder. Tüm bunları özetlemek gerekirse birey yaşantısının hangi döneminde olursa olsun, içinden geldiği gibi davranma eğilimindeyse, işin veya ödevin başına oturmakta güçlük çekiyor bunları zamanında teslim edemiyorsa, ilgi duymadığı zorunlu olduğu işlerin başındayken dikkati kolaylıkla dağılıyorsa, öfke patlamaları yaşıyorsa, alkol veya madde bağımlılığı veya eğilimi varsa, birliktelikleri (evlilik, ortaklık gibi) sürdürme konusunda sıkıntı çekiyorsa, kolay morali bozuluyorsa, stresi yönetme konusunda sıkıntı çekiyorsa ve tüm bu sayılan durumlar günlük yaşantısının akışını bozar nitelik taşıyorsa bir uzman görüşü almalarında fayda vardır.

TÜRKİYE’DE DEHB KAÇ KİŞİDE GÖRÜLMEKTEDİR?

Son istatistiki bilgilere göre kayıt altında şuanda her 20 çocuktan bir tanesi DEHB’li. DEHB’nin çocukta görülme sebeplerinden en büyük orana sahip olan genetik faktördür. Bu da demek oluyor ki her 20 ebeveynden birinde de DEHB mevcut. Bu oran bizimkisi gibi genç popülasyonu olan bir ülke için çok yüksek bir oran. Bu veriye okul çağındaki çocukların düzeyinde baktığımızda her sınıfta en az bir çocuğun DEHB’li olduğunu söyleyebiliriz.

DEHB’Lİ ÇOCUKLARA NASIL BİR EĞİTİM UYGULANMALI? EĞİTİM SİSTEMİ ÇOCUKLARDA DEHB’Yİ ARTTIRAN ÖZELLİKLER TAŞIYOR MU?

DEHB’li çocuklar diğer arkadaşlarıyla birlikte normal örgün eğitim alabilirler. Eğitim sürecinde öğretmenlerin öğrencilerinin bu durumundan haberdar olması gereklidir. Çünkü DEHB’li çocuklar diğer öğrencilerden biraz daha yakın takibe ve hatırlatmalara ihtiyaç duyarlar. Öğretmenin bu konuda bilgilendirilmesi bu aşamada çok önemlidir. DEHB’li öğrenciler ayrıca görsel olarak ve kinestetik olarak daha hızlı öğrendikleri için derslerde görsel materyel ve uygulama bölümlerinin bulunması önemlidir. Zaten okullarımız çoklu zeka kuramının bilincinde oldukları için derslerin her öğrenme şekline uygun materyaller içermesine dikkat ediyorlar. Bu sadece DEHB’li öğrenciler için değil, diğer öğrenciler için de kalıcı öğrenmenin gerçekleşmesi için çok önemli bir avantajdır.

Bizim şuanda ki eğitim sistemimiz çok fazla bilgiye dayalı olduğu için DEHB’li öğrencileri biraz daha zorlar ve gereksiz bir kısır döngü yaratır konumda. DEHB’li kişiler hafıza, bilgiyi geri çağırma aşamasında sıkıntı yaşarlar. Bu kadar bilgiye dayalı bir eğitim sisteminde ise bu öğrenciler bu kadar bilgiyi geri çağırmak zorunda oldukları için zorlanırlar, zorlandıkça dersin başına oturmak istemezler ve derse oturmadıkça öğrenilmesi gereken bilgiler birikir. Bu da öğrencilerde motivasyon düşüklüğüne yol açar. Ama tabi ki DEHB ve DEHB’yi yönetme konusunda gerekli bilgiye sahip olan öğrenciler, ebeveynler ve öğretmenler bu kısır döngünün içine hapis olmazlar.

DEHB’Lİ ÇOCUĞU OLAN YETİŞKİNLERİN ÇOK DİKKAT ETMESİ GEREKEN KONULAR NELERDİR?

Bu ebeveynlerin öncelikle DEHB’nin ne olduğu ve nasıl yönetileceği konusunda gerekli bilgiye sahip olmaları gerekir. Bu bilgiye sahip olan ebeveynler çocuklarının odalarının neden o kadar dağınık olduğunu, neden bir banyoya girmenin saatler aldığını, neden okul malzemelerinin ve kişisel eşyaların sürekli orada burada unutulduğunu, eğlenceli aktivitelerin neden bir türlü sonlandırıp dersin başına oturulamadığını, neden çocuklarının sanki sadece ebeveynlerini üzmek için “kasıtlı” olarak her şeye itiraz edip zorluk çıkardığını ve daha bir çok benzeri günlük yaşamdaki basit rutinlerin tamamlanmasının saatler sürdüğünü gayet iyi bilir. Bu sorunlar için DEHB’li çocuğuyla çatışmalar yaşamak yerine onlarla birlikte bu süreçleri hangi yaklaşımlarla yoluna oturtacaklarını bilir ve çocuğuna bu bilinçle yaklaşır. Sonuç olarak aile ortamındaki çatışmalar yerini güven, beraberlik, bütünlük hissedilen yaklaşımların olduğu sürece bırakır.

SINIF ARKADAŞINIZ BİR DEHB’Lİ İSE NELERE DİKKAT EDİLMESİ GEREKİYOR?

Eğer sınıf arkadaşımız bir DEHB’li ise ve biz bunu biliyorsak sosyal ilişkimiz dahilinde bu arkadaşımızın duygusal iniş çıkışlarının biraz daha zikzaklı olduğunu fark edebiliriz. Aslında DEHB’li arkadaşlar çok esprili, çok eğlenceli, çok yaratıcı, çok duyarlı, çok esnek düşünme yetisine sahip oldukları için çok keyifli arkadaşlardır. DEHB’liler organize olamazlar ama harika oldukları birçok özellikleri de vardır.

BİR KOÇ BİR DEHB’Lİ ÇOCUĞUN HAYATINDA NASIL BİR ROL OYNAR?

Bir koçla çalışmak DEHB sürecini yönetme konusunda büyük katkı sağlar. Koçlar aslında DEHB’yi yönetme sürecinin tamamlayıcı ayağıdır. Uygulanan diğer tedavi yöntemlerini son derece destekleyen, iyileşme sürecini istenen davranış ve becerileri geliştirme ve bunları alışkanlık haline dönüştürme konusunda bütünün ayrılmaz bir parçasıdır. Koçlar sadece çocukla değil onların ebeveynleri ve öğretmenleri ile de işbirliği içinde çalışırlar. Bu da DEHB’li çocuğunun davranış öğrenme, uygulama ve alışkanlık haline dönüştürme sürecini hızlandırır.

DEHB’Lİ ÇOCUKLAR İÇİN GELİŞTİRDİĞİNİZ PLUSMILE YÖNETSEL BECERİLERİ GELİŞTİRME PROGRAMI HAKKINDA BİLGİ VEREBİLİR MİSİNİZ? NASIL BİR PROGRAM? KİMLER KATILABİLİR? FAYDALARI NELERDİR?

PluSmile Yönetsel Becerileri Geliştirme Programı DEHB’li çocukların yaşadığı duygusal kontrol, planlama yeteneği(zaman yönetimi, önceliklendirme, günlük akış planlama gibi), düzenleme  (oda, çalışma alanı, okul çalışma alanı gibi) dikkat ve hafıza becerilerini geliştirmeye, güçlendirmeye ve ihtiyaç duyulan becerilerin alışkanlık haline dönüştürülmesine yönelik hazırlanmış 10 haftalık bir eğitim programıdır. Bu eğitim programının içinde ayrıca etkin ders dinleme metodlarına da yer verilmektedir. Bu programa katılan öğrenciler sadece bu programa özel geliştirilmiş olan ve organize olmalarına yardımcı olacak olan araçlar kullanırlar.

Bu programa 8 - 18 yaş grubundaki kişiler katılabilir. Yaş aralığına uygun olarak oluşturulmuş çalışma gruplarına en çok 8 öğrenci katılabiliyor. Ayrıca bu programa bu yaş grubunda olup DEHB tanısı almamış ancak yukarıda sayılan konularda gelişim ihtiyacı duyan her birey katılabilir. Yetişkin DEHB’lilerle bu program bireysel bazda uygulanıyor.

EKLEMEK İSTEDİKLERİNİZ…

Öncelikle şunu eklemek isterim ki DEHB yapısal bir farklılık. Her insanın farklılık yaşadığı az geliştirdiği veya hiç geliştiremediği beceriler olabilir. Bu onların hasta oldukları anlamına gelmez. DEHB yönetilebilen davranış kazanılabilen bir durumdur. Önemli olan bu eksikliklerin farkına varmaktır. Bu eksiklikleri farkına varmak ve sonrasında yönetim sürecini öğrenmekle çocuğumuzun daha kaliteli ve daha başarılı bir akademik, sosyal ve aile yaşantısına sahip olması çok kolaydır.

Söyleşi: Guncelkadin.com

Esin Aybar: DEHB’de Ebeveyn ve Çocuk Birlikte Eğitilmeli, Esin Aybar: DEHB’de Ebeveyn ve Çocuk Birlikte Eğitilmeli

Yorum Yaz