Menü İcon

Doç Dr. Cengiz Tomar’dan çok konuşulacak röportaj: Şu anda ‘mini dünya savaşı’ yaşanıyor

20 yıldır Suriye ve Irak coğrafyası üzerinde çalışan Marmara Üniversitesi öğretim üyesi ve Orta Doğu’yu en iyi bilen akademisyen Doç Dr. Cengiz Tomar bölgede yaşananları ‘mini dünya savaşı’ şeklinde yorumladı.

Röportaj Gazetesi

Doç Dr. Cengiz Tomar’dan çok konuşulacak röportaj: Şu anda ‘mini dünya savaşı’ yaşanıyor

Marmara Üniversitesi Ortadoğu Araştırma Ensitüsü Müdür Yardımcısı Ortadoğu uzmanı Doç. Dr. Cengiz Toma uzun yıllar Ürdün ve Suriye’de bulunmuş. Dolayısıyla burada yaşayan halkları da tanıyor. Tomar’a göre, Irak ve Suriye’nin üç bölgeye ayrılması artık kaçınılmaz. Ve eğer IŞİD ve türevleri durdurulmazsa, İslam Dünyası kendi Orta Çağ karanlığına gömülür. İşte Doç Dr. Cengiz Tomar'ın açıklamaları...

- Musul’da yaşananları ve bölgedeki gelişmeleri nasıl yorumlamalıyız? Musul’da veya bölgede başka ülkelerin eğitim veya başka amaçlı birlikleri varken Irak Hükümeti neden Türkiye’ye tepki gösteriyor?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Musul’da yaşananları Irak ve uçak krizinden bağımsız düşünemeyiz. Türkiye’nin 1991’den beri Irak’ta askeri var. Sadece Musul’da değil Türkiye’nin Erbil, Süleymaniye, Zaho, Dahok gibi yerlerde de askeri varlığı var. Bunun hukuki dayanağı da var. 5 Haziran 1926 Ankara anlaşması İngiltere, Türkiye ve Irak arasında yapılmıştır. 1926’nın tabiri ile o bölgede eşkiya ve eşkiya faaliyetleri var ise müdahale hakkı Türkiye’ye verilmiştir. Burada asker bulundurma ve müdahale etme hakkı hukuki olarak da var. Musul sorunu aslında çözülmemiş bir problem. Ama buradaki problem hukiki olmaktan ziyade siyasi. Bana göre tamamen Rusya’nın uçağının düşürülmesi ve İran’ın tazziki ile Bağdat’taki anlaşmazlığı da üstüne eklersek Irak Hükümeti bu anlaşmazlık ve çatışmacı politikaya itildi. Irak’ta sadece Türkiye’nin değil ABD başta olmak üzere pek çok ülkenin de askeri var. Bizim asker sayımız öyle çok fazla değil. Ama belki mekanize birliğinin gönderilmesi sorun olabilir. Bu konuda Türkiye’nin tezi ise şöyle mekanize birliğin gönderilmesi tamamen IŞİD tehdidine karşı. O bölgeye yakın ciddi bir IŞİD tehditi var. Burada asıl sorun Irak ve Suriye’de bir hükümetin kalmamasıdır. İç savaşlar olunca bu tür sorunlar ortaya çıkıyor.

- Türkiye daha önce Irak Merkezi Hükümeti ile ilişki yürütürken artık Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi ile ilişki kurması Musul sorununu çıkarmış olabilir mi?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Uluslararası ilişkilerde ‘çalışmayan, yürümeyen devletlere’ pek çok örnek vardır. Mesela iç savaşlardan sonra kurulan mezhebi, etnik yapıya göre oluşturulan hükümetler çalışamayan hükümetlerdir. Bunlar Bosna’da da vardı, Lübnan’da da vardı. İç savaşın yaşandığı tüm coğrafyalarda bu tür hükümetler vardır. Kuzey Irak’ta şu an ipler Kürtlerin elindedir. Bağdat’ın burada pek fazla bir etkisi yok. Ve dış politikada Türkiye orada kiminle işbirliği yapacak. Türkiye şu anda Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi ile çalışmaya biraz da mecbur.

- Kuzey Irak’ta Türkiye’nin daha çok Barzani ile ilişkisi var. Öte yandan da PYD karşıtlığı söz konusu. Barzani’nin söylemlerine baktığımız zaman da PYD’nin karşısında olamayacaklarını görüyoruz. Stratejik olarak Başika Bölgesi’nin önemi nedir? Başika bölgede ne anlam ifade ediyor?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Başika denilen bölge Musul’un hemen kuzeyinde olan bir alandır. Esas orada önemli olan Musul’dur. Musul adı üstünde ‘Arapça’da yolların birleştiği yer’ demektir. Tüm Irak’ın kuzey, batı, doğu ve güneyde yollarının birleştiği yer. Hem etnik açıdan hem de mezhebi açıdan çok önemli bir yer. Bir de burada Sünnilik problemi var. Türkiye’nin eğittiği Peşmergeler Sünni. Rahatsızlığın bir sebebi de bu. Tabi bu süreçte Rusya’da bölgeye eklenmiş durumda. Rusya, İran ve Esed Şii hattı var. Bunun karşısında ise Türkiye, Arabistan ve Katar’ın olduğu Sünni hat var. Bu hatta ABD de müdahil oldu. Fakat Sünni hatta ABD çok etkili değil. Obama çok müdahil olmadı. Biz olaya bu acıdan pek bakmıyoruz. Bu problem aynen Irak’ta olduğu gibi uzun sürecek. Başika Bölgesi Musul’a çok yakın bir bölge. Eğer siz Musul’a bir hareket yapacaksanız Başika’dan başlamanız gerekir. IŞİD’e karşı bir harekat yapacaksanız mutlaka Musul’u almanız lazım. Musul çok önemli. Hem kavşak noktası olması açısından hem de petrol açısından çok önemli. Üstüne bir de etnik yapının Sünni olmasını da eklersek Musul’un önemi ikiye katlanıyor.

- Başika’da Türk askerinin bulunmasının Musul için bir önemi var mı? Öte yandan mezhep boyutundan bakacak olursak Musul’un kurtarılmasından söz ediliyor. Bu kurtarılma operasyonunda kimler yer alacak?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Ortadoğu’da işler alıp başını gitmiş durumda. Bazen Türkiye istesede istemese de müdahale edemiyor. Buradaki temel problem şu biz Irak ve Suriye’de bunu daha öncede gördük. Bir grup bir şehri ele geçirdiği zaman burada mezhepsel ve etniksel temizliğe başlıyor. Daha önce bu Türkmenlere, sünni Araplara yapıldı. Buradaki problem de şu Musul’u kim ele geçirecek? Şii’ler mi ele geçirecek? Kürtler mi yoksa Sünni Araplar mı ele geçirecek? Yani bütün mesele burada odaklanıyor.

- Türkiye dış politikada ne hedefliyor? Siz görebiliyor musunuz?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Ben tabi Türkiye içerde neler konuşuyor bunu pek bilemiyoruz. Ancak basında çıkanlara ve olaylara bakarak yorum yapabiliriz. Benim hükümetin bu konudaki niyetlerini bilmem imkansız. IŞİD’i bir örgüt olarak yenmeniz çok kolay ancak IŞİD zihniyetini yenmekten söz ediyorsanız o uzun sürecek. Yani IŞİD gidecek başka birisi gelecek ama IŞİD problemini çözmek istense çok kolay ve çabuk çözer. Ama hiç kimse bu IŞİD problemini kimse çözmek istemiyor. IŞİD buradaki haritayı değiştirmek için kurulan bir örgüt. IŞİD haritanın değişmesi için kullanılan bir manivela, bir araç. Kullanışlı olduğu müddetçe de var olacaktır. Ben IŞİD ile savaştığını söyleyen devletlerin çok samimi olduklarını düşünmüyorum. Yoksa 60 devlet, hava, kara ve deniz güçleri ile IŞİD’i nasıl yok edemez? Bu tür örgütlerin mutlaka arkalarında uluslararası istihbarat örgütleri mevcut.

- Velevki Musul temizlendi. Burada ne göreceğiz?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Musul IŞİD’den temizlendiğinde bölgedeki etnik ve mezhepsel çatışmalar bitmeyecek, devam edecek. Musul’u Kürtler de, merkezi hükümet de ve ya Türkmenler de ele geçirse etnik ve mezhepsel sorunlar bölgede devam edecektir. Bunu önleme şansımız yok. Çünkü Irak’ta oluşan o üçlü yapı şu an Suriye’de de oluşmuş durumda. Genel yapıya baktığımızda burada mini bir dünya savaşı var. Herkes bilek güreşini kendisinden uzak bir bölgede yapmak istiyor. Amerika, Rusya, Almanya, Fransa ve diğer ülkeler kendisinden uzak bir coğrafyada bilek güreşi yapıyor. Avrupa’ya uzak olan bölge bize çok yakın.

- Türkiye koalisyondan ayrı hareket ediyor eleştirisine ne diyeceksiniz?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Ben bu batı koalisyonuna çok fazla güvenmiyorum. Özellikle Türkiye söz konusu olduğunda. Çok büyük tehlike var patriotları bile çektiler. NATO’nun açıklamalarına baktığımız zaman ‘bu Türiye ile Rusya arasında’ deniyor. Bizi bu problemlerin içine iten biraz da ABD. Obama’nın Ortadoğu’dan çekilme politikasının sonuçlarını yaşıyoruz. Avrupa kolalisyon güçlerine bu konuda güvenmiyorum.

- Musul Suriye ve Irak sonrası Ortadoğu'da neler olacak? Suudi Arabistan'ın Türkiye'nin yanında konuşlanmasını nasıl okumalıyız?

Doç. Dr. Cengiz Tomar: Bu bir domino taşı etkisi yapacak Irak sonrası Suriye, Suriye sonrası da Suudi Arabistan düşecek. Suudi Arabistan tehlikeyi kendisinden uzak tutmak için Türkiye'nin yanında yer alıyor. Sıra kendisine ne kadar geç gelirse o kadar iyi. İran ve Rusya'nın çıkarları bölgede örtüşüyor. O yüzden aralarında işbirliği var. Amerika ve Avrupa'nın burada ağırlığının olmaması aslında dengeleri bozuyor.

 

Söyleşi: Hava Asal

Doç Dr. Cengiz Tomar’dan çok konuşulacak röportaj: Şu anda ‘mini dünya savaşı’ yaşanıyor, Doç Dr. Cengiz Tomar’dan çok konuşulacak röportaj: Şu anda ‘mini dünya savaşı’ yaşanıyor

Yorum Yaz